Un ano co lobo e outros mamíferos

Con motivo do censado a nivel estatal das poboacións de lobo, que en 2014 tivo lugar nas provincias de Lugo e Ourense, tiven ocasión de coñecer a situación actual do lobo ibérico Canis lupus signatus na comarca de Ancares, así como as costumes desta especie na súa loita diaria pola supervivencia.

Durante estas xornadas puiden observar como este animal, que mantén un número de efectivos relativamente aceptables na comarca de Ancares, pode pasar tan desapercibido no sei día a día para os humanos e tamén o complicado que resulta a súa observación directa. Máis doado resultou comprobar a súa presenza polo diferentes indicios que deixa.

Aínda así, e con algo de sorte, tivemos ocasión de observalo nalgunha ocasión e tamén de fotografalo. Do mesmo xeito que a técnica de fototrampeo nos permitiu filmalo nalgunhas ocasións máis.

Lobo ibérico no inverno fotografado neste pasado inverno de 2015.

Lobo ibérico na primavera – verán filmado mediante fototrampeo na comarca de Ancares no 2014.

Lobiño ibérico fotografado mediante fototrampeo na comarca de Ancares no 2014.

E ¿qué come o lobo?. Un estudio realizado na zona conclúe que corzo Capreolus capreolus e xabarín Sus scrofa son maioritariamente as presas potenciais do lobo ibérico nos Ancares. Coñecido é tamén nos últimos anos o descenso no número de corzos na Reserva de Caza de Ancares ao mesmo tempo que aumentaba o número de lobos ibéricos, aínda que esta última relación directa ben puidera ter outros factores a ter en conta como a existencia de novas doenzas nos corzos.

Macho de corzo Capreolus capreolus na comarca de Ancares.

Outras especies que poden ser presas potenciais do lobo ibérico nos Ancares son o rebezo e o cervo.

O rebezo Rupicapra pyrenaica parva posúe unha asentada poboación nos cumios dos Ancares e non é difícil de pensar que en ocasións poden ser presa fácil do lobo, especialmente as crías que a partir do mes de Abril poden ser presas fáciles.

Rebezo Rupicapra pyrenaica parva nos cumios de Ancares.

O Cervo Cervus elaphus é unha especie non moi abondosa pero si existente na comarca de Ancares. Actualmente empezan a aumentar as súas observación polo que cremos que pode estar aumentado o seu número e, porque non, pode ser outra potencial presa para o lobo ibérico nos Ancares.

Outro mamíferos que tamén observamos neste tempo na comarca de Ancares son os seguintes:

-O gato montés Felis silvestris, especie que non debe estar presente en gran número na comarca, polo baixo número de citas que teño recompiladas. Aínda así se constata a súa existencia con este montaxe fotográfico de un exemplar observado no concello de Cervantes a finais de 2014.

Gato montés Felis sylvestris na comarca de Ancares a finais de 2014.

-O raposo Vulpes vulpes. Presente en toda a comarca. Numerosas citas.

Raposo Vulpes vulpes por Cervantes.

-A marta Martes martes . Tamén presente en toda a comarca e con numerosas citas. Ademais esta especie é unha asidua visitante das cámaras de fototrampeo, como o simpático vídeo que vos deixo a continuación.

Vídeo de marta Martes martes por Pedrafita de Cebreiro a finais de marzo de 2015.

-O armiño ou doniña branca Mustela erminea. Observación de un exemplar preto de Doiras (Cervantes) o 22 de xullo de 2014.

-O furón bravo Mustela putorius. Observación de un exemplar atropelado preto de Quindous (Cervantes) o 17 de outubro de 2014.

-A lontra Lutra lutra, presente nas masas de auga da comarca mellor conservadas, temos a sorte de poder amosar este vídeo de dous exemplares novos xogando no río Navia preto de Torallo (Becerreá) o 30 de outubro de 2014.

Vídeo de lontras Lutra lutra no río Navia.

Fotografías e vídeos: Germán Torres, Pío A. de la Peña, Daniel Pérez.

Flora na corda

Estamos en pleno inverno, e toda a serra de Ancares está cuberta dunha boa capa de neve que vai tardar en irse. Pero como cada cousa debe suceder no seu tempo, estas nevaradas son benvidas e darán paso á primavera do 2015 que xa estamos esperando.

Parte da serra de Ancares cuberta pola neve nestas datas.

Así que mentras disfrutamos destas vistas e antes da chegada do tempo das flores imos comentar varias observacións florísticas da primavera e verán de 2014 nesa zona da serra de Ancares coñecida como "a corda", ou sexa, polo cordal de cumios da serra de Ancares:

-Fritillaria nervosa subsp. nervosa. Varios exemplares en floración entre o Porto deAncares e o Pico Cuiña o 3 de xuño. Tamén na Golada da Vara subindo ao Fieiró de Deva o 16 de xuño.

Fritillaria nervosa subsp. nervosa preto do Porto de Ancares.

Pulsatilla alpina. 4 exemplares en floración na ladeira Norte do Pico Cuiña o 3 de xuño.

Pulsatilla alpina preto do Pico Cuiña.

Narcissus bulbocodium. Tamén varios exemplares na mesma data e zona.

Narcissus bulbocodium na serra de Ancares.

Nesa mesma zona tamén atopamos algúns exemplares de arzola Eryngium duriaeu a mediados de agosto así como os Juniperus communis subsp. alpina que tamén se poden observar noutros tesos da serra.

Eryngium duriaeu na serra de Ancares.

Juniperus communis subsp. alpina na serra de Ancares.

Tamén na zona de Porto de Ancares ao Pico Cuiña observamos varios exemplares en floración de Scilla verna e de Thymelaea coridifolia subsp. dendrobryum a primeiros e xuño.

Scilla verna na serra de Ancares.

Outra especie característica desta serra nas zonas altas é a Xanzá Gentiana lutea var. aurantica, que observamos en varias zonas da serra como subindo ao Tres Bispos. O mesmo ocorre co dente de can Erythronium dens-canis.

Gentiana lutea var. aurantica subindo ao Tres Bispos.

Erythronium dens-canis na serra de Ancares.

O 16 de xuño baixamos desde Campoformoso ata o Fieiró de Deva pola Golada da Vara e atopamos exemplares en floración de Jasione laevis. No teso de Fieiró de Deva varios exemplares de Armeria duriaei.

Armeria duriaei no Fieiró de Deva (Cervantes).

Xa no extremo sur da serra de Ancares observamos o 12 de xuño varios exemplares de Halimium umbellatum subsp. umbellatum e de Simethis planifolia pola Pena Branca, subido ao Penarrubia, preto de Porcís (Cervantes).

Halimium umbellatum subsp. umbellatum na serra de Ancares.

Simethis planifolia na serra de Ancares.

E por último xa na zona do Penarrubia o 19 de xullo observamos exemplares de Campanula herminii en floración así como dous interesantes exemplares en flor de Jurinea humilis.

Campanula herminii no Penarrubia.

Jurinea humilis no Penarrubia.

Vai de orquídeas

Por aquí andamos de novo, xa no outono e ás portas do inverno, vendo as como as primeiras nevaradas xa están tinxindo de branco os cumios dos Ancares. Polo tanto xa pasou a primavera e o verán, e a verdade é que temos un lote de cousas que contar, un montón de citas recollidas e todo o inverno para ir pouco a pouco falando delas.

E como a primavera é o tempo das flores, tempo pois para acordarnos da flora e en particular das orquídeas que nesa estación e durante o 2014 observamos na comarca de Ancares. E é que ben sabido é que esta comarca é unha das mellores á hora de observar exemplares desta familia, entre outras cousas pola presenza de zonas de calías.

Comezamos por unhas das orquídeas máis vistosas que temos en Galicia: Himantoglossun hircinum. Esta especie atopámola en varios lugares, sempre sobre calías, como as observadas nas calías de Cruzul (Becerreá) o 16 de maio.

Himantoglossun hircinum no aciñeiral de Cruzul (Becerreá).

Neste mesmo lugar e nas mesmas datas atopamos outra preciosa orquídea de preferencias calcícolas como é Ophrys sphegodes.

Ophrys sphegodes no aciñeiral de Cruzul (Becerreá).

E acompañando a estas dúas orquídeas, unha terceira: Orchis mascula. Probablemente a orquídea máis abondosa na comarca de Ancares. Atopámola en Cruzul e en un lote de lugares diferentes, non so con presencia de calías.

Orchis mascula no aciñeiral de Cruzul (Becerreá).

Xa chegando a Vilaesteva (Baralla)e pasado Vilouta, o 30 de maio, atopamos 4 exemplares de Orchis provincialis.

Orchis provincialis preto de Vilaesteva (Baralla).

Outra das orquídeas máis doadas de observar nesta zona é Dactylorhiza maculata. O 24 de xuño observamos numerosos exemplares por Vilarello do río (Cervantes) e pola beira da estrada entre Donís e Xantes. Todas elas con flores muy blanquecinas (¿Dactylorhiza ericetorum ?).

Dactylorhiza maculata por Vilarello do río (Cervantes).

Xa fora da comarca de Ancares, nunha escapadiña realizada o 29 de maio a O Taro Branco (Folgoso de Courel), observamos uns exemplares doutra orquídea: Aceras anthropophorum.

Aceras anthropophorum por O Taro Branco ( Folgoso de Courel).

E rematamos aquí esta entrada, esperando á primavera 2015 que seguro que nos traerá máis exemplares e especies de orquídeas que amosar. Ata outra

Notas ornitolóxicas nos Ancares II: As aves rapaces

Seguindo a pegada deixada na anterior entrada imos comentar nesta ocasión unha listaxe de observacións de aves rapaces diurnas obtidas estes meses pasados do 2014 na comarca de Ancares.

- Comezamos ca raiña dos cumes, a aguia real Aquila chrysaetus, tivemos ocasión de observar un exemplar o 19 de xullo sobrevoando o Penarrubia (Cervantes) pola parte galega e desapareceu voando hacia o sureste.

- A aguia cobreira Circaetus gallicus: observamos 1 exemplar o 19 de xullo chegando a Degrada (Cervantes) e outros dous o 2 de agosto pola Serra de Vilar (Cervantes).

Aguia cobreira Circaetus gallicus chegando a Degrada (Cervantes).

- Aguia calzada Hieraaetus pennatus: 1 exemplar morfo claro o 17 de agosto preto de A Lagúa (As Nogais).

Aguia calzada Hieraaetus pennatus preto de A Lagúa (As Nogais).

- A tartaraña cincenta Circus pygargus: 1 parella (o macho melánico) e 3 xuvenís o 19 de xullo preto de Catroventos (Cervantes). Tamén 1 macho adulto o 6 de agosto nas ladeiras do Penarrubia (Cervantes).

Macho melánico de tartaraña cincenta Circus pygargus preto de Catroventos (Cervantes).

Xuvenil de tartaraña cincenta Circus pygargus preto de Catroventos (Cervantes)

- Miñato abelleiro Pernis apivorus: 9/6/2014, 1 exemplar adulto sae voando o 9 de xuño preto de Bustelo - Serra de Palmeán (Cervantes).

- Gabián Accipiter nisus: 1 exemplar atropelado preto de Eixibrón (Becerreá) o 17 de marzo.

Gabián Accipiter nisus atropelado preto de Eixibrón (Becerreá).

- Azor Accipiter gentilis: 1 exemplar o 6 de agosto a última hora da tarde nas ladeiras do Penarrubia (Cervantes).

- Lagarteiro Falco tinnunculus, varias observacións como o fotografado o 30 de marzo de 2 exemplares polo Val do Rao (Navia de Suarna).

Lagarteiro Falco tinnunculus polo Val do Rao (Navia de Suarna).

- Lagarteiro das torres Falco naumanni: mínimo 3 exemplares o 26 de xullo cazando saltóns preto de Vilachá (Baralla). Tamén mínimo 5 exemplares por Catroventos (Cervantes) na mesma data. O 6 de agosto observamos alomenos 6 exemplares nos pastizais preto da cima do Penarrubia (Cervantes).

Lagarteiro das torres Falco naumanni preto da cima do Penarrubia (Cervantes).

- Falcón pequeno Falco subteo: Alomenos 3 exemplares o 19-xullo pola corda entre o Tres Bispos e os Calangos de Brego (Cervantes).

- Falcón peregrino Falco peregrinus : Unha parella chocando os ovos no ñiño o 30 maio por Becerreá.

Notas ornitolóxicas nos Ancares I

Imos retomar a actividade ocupándonos das aves, que xa tocaba. Por iso imos dividir esta entrada en dous e deste xeito amosar nesta primeira un feixe de citas ornitolóxicas do 2014 de interese na comarca de Ancares e deixando para unha segunda volta ás aves rapaces.

As citas recollidas comezan coa observación dunha parexa de cruzabicos Loxia curvirostra o 19 de marzo preto de O Vilar (As Nogais).

Cruzabico Loxia curvirostra preto de O Vilar (As Nogais).

As perdices Alectoris rufa son outras aves que son fáciles de observar en diferentes puntos da comarca de Ancares, xa cos perdigóns crecidiños a esta altura do ano, o que resulta difícil de saber con seguridade é cales teñen a súa orixe en soltas e cales non.

Perdiz Alectoris rufa por Cervantes.

O merlo rieiro Cinclus cinclus é outra especie que se observa con facilidade todo o ano nos cursos dos ríos ancarenses, como este fotografado desde a ponte da área recreativa do río Navia preto de Navia de Suarna.

Merlo rieiro Cinclus cinclus no río Navia preto de Navia de Suarna.

As choias Pyrrhocorax pyrrhocorax son fácilmente escoitadas e observadas na contorna de canteiras por Becerreá. Sempre observadas en pequenos grupos, fotografámos esta na canteira de Vilaesteva, preto do Alto da Forcadura. O mesmo pasa cas cegoñas brancas Ciconia ciconia que xa son habituais na primaveira e verán polas cotas baixas da comarca de Ancares.

Choia Pyrrhocorax pyrrhocorax preto de Vilaesteva.

Cegoñas brancas Ciconia ciconia no niño nunha igrexa por Baralla.

Unha cita interesante foi a observación dun pombo pequeno Columba oenas o 30 de maio na torre do castelo de Torés. A primeira observación persoal desta especie na comarca.

Pombo pequeno Columba oenas na torre de Torés (As Nogais).

As avenoiterias cincentas Caprimulgus europaeus observámolas en diferentes lugares como a que vista á noitiña nas pistas que suben ao Penarrubia (Cervantes) o 8 de agosto. Tamén os cucos Cuculus canorus se deixaron ver como o observado pola Serra do Vilar o 2 de agosto. Tamén preto do Penarrubia (Cervantes) o 6 e o 8 de agosto e preto de Vilachá (Baralla) o 26 de agosto. Tamén neste último lugar e data se deixou ver unha parella de ouriolos Oriolus oriolus, especie observada tamén preto de O Couso (Cervantes) o 11 de agosto.

Forma vermella de Cuco Cuculus canorus pola Serra de Vilar (Cervantes).

E por último os picanzos vermellos Lanius collurio, obsevados en diferentes zonas como este amosado a continuación preto de Catro Ventos (Cervantes) o 16 de agosto.

Picanzo vermellos Lanius collurio preto de Catro Ventos (Cervantes).

Proximamente: as aves rapaces.

Dactylorhiza cantabrica en Ancares

O 21 de maio de 2014 atopei esta fermosa orquídea por Cervantes, é dicir, nos Ancares lucenses, a uns 1250 msnm. Por suposto non perdín a ocasión de sacarlle unhas fotografías que uso para ilustrar esta entrada.

 Unha vez analizada a orquídea non tiven dúbida co xénero da pranta: Dactylorhiza. Pero ahí empezaba o problema da correcta identificación da especie, porque anda que non ten tela o temiña.

Aínda que todo apuntaba a Dactylorhiza sambucina, un estudo xenético publicado no ano 2006 por H. E. Pedersen considera as poboacións galegas como pertencentes a unha nova especie, Dactylorhiza cantabrica, baseándose no seu maior número cromosómico, o seu illamente xenético e certas diferenzas morfolóxicas. De feito este estudio tamén propón una nova clave taxonómica para a correcta identificación desta nova especie e destaca que as poboacións galegas están case exclusivamente no Courel, por iso esta nova especie se considera como un endemismo desa serra.

 

E a verdade e que despois de darlle voltas ao asunto cheguei a unha conclusión: sen un estudio xenético é imposible afirmar ao 100% cal é a especie. Así sen querer entra en guerras taxonómicas, basándonos no observado (a coloración exclusivamente amarela das flores, que a folla máis longa describe un ángulo de máis de 55° co talo, a lonxitude e feitura do esporón e do talo, o número de follas non envaiñadoras por baixo e polo labelo con manchas vermellas que sobrepasan o terzo proximal) e a pesar de ter en conta que estamos en Ancares e non no Courel imos tomar a decisión de identificar esta especie como Dactylorhiza cantabrica H.A. Pedersen (= Dactylorhiza sambucina auct. hisp. p.p.), pero sen unha total seguridade.

 

Así que aquí deixo para os máis avezados taxonomistas o debate e para os Ancares a cita e estas fotografías para que disfrutemos da presenza desta orquídea.

 

Unha de lobos

O compañeiro Pepe de Aranga me manda este vídeo de lobos realizado mediante fototrampeo polas terras de Monfero (A Coruña).
Para os máis observadores podedes intentar adiviñar cal é a femia e cal é o macho e incluso o estado xestacional da loba.
Aquí volo deixo para que disfrutedes desta sempre enigmática, impoñente e controvertida especie.
Gracias Pepe polo regalo e por deixarnos participar e disfrutar desta observación.